Wstęp
Jeżeli czytasz ten artykuł, prawdopodobnie od pewnego czasu odczuwasz ból w okolicy ścięgna. Może dotyczyć on ścięgna Achillesa, więzadła rzepki, przyczepu mięśni prostowników przedramienia, stożka rotatorów albo ścięgien mięśni pośladkowych.
U wielu osób historia wygląda podobnie.
Najpierw pojawia się niewielki dyskomfort. Następnie ból zaczyna występować podczas treningu, a z czasem może przeszkadzać również w codziennym życiu. Kilka dni odpoczynku przynosi poprawę, jednak po powrocie do aktywności dolegliwości ponownie się nasilają.
Po kilku tygodniach lub miesiącach zaczynasz szukać pomocy i spotykasz się z wieloma, często sprzecznymi zaleceniami.
Jedna osoba mówi, że należy całkowicie przestać ćwiczyć. Druga zaleca codzienne rozciąganie. Ktoś inny proponuje laser, ultradźwięki albo pole magnetyczne. Jeszcze ktoś twierdzi, że jedynym rozwiązaniem jest fala uderzeniowa lub osocze bogatopłytkowe.
Problem polega na tym, że część takich porad opiera się bardziej na doświadczeniu pojedynczych osób niż na krytycznej analizie aktualnych dowodów naukowych.
W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat sposób rozumienia tendinopatii znacznie się zmienił.
Dawniej dolegliwości ścięgien często traktowano przede wszystkim jako stan zapalny. Leczenie koncentrowało się więc na odpoczynku, lekach przeciwzapalnych oraz zabiegach mających zmniejszać zapalenie.
Dzisiaj wiemy, że tendinopatia jest bardziej złożonym problemem.
Przewlekła tendinopatia nie jest zazwyczaj prostym, izolowanym stanem zapalnym. Może obejmować zmiany w komórkach i macierzy ścięgna, zaburzenie jego funkcji, zmniejszenie tolerancji na obciążenie oraz zmiany w sposobie odczuwania i regulowania bólu. Procesy zapalne mogą uczestniczyć w rozwoju dolegliwości, ale nie wyjaśniają samodzielnie całego obrazu klinicznego.
Badania histologiczne i biologiczne oraz model continuum zaproponowany przez Jill Cook i Craiga Purdama pomogły uporządkować wiedzę na temat różnych etapów patologii ścięgna. Model ten jest użytecznym sposobem rozumienia tendinopatii, ale nie stanowi ostatecznego wyjaśnienia wszystkich jej przypadków. Zależności między strukturą ścięgna, bólem i sprawnością nadal nie są w pełni poznane.
Zmiana sposobu rozumienia tendinopatii wpłynęła również na jej leczenie.
Podstawą postępowania zachowawczego w wielu tendinopatiach jest obecnie edukacja, odpowiednie zarządzanie aktywnością oraz stopniowo progresowane ćwiczenia. Zabiegi bierne mogą w wybranych sytuacjach wspierać leczenie, lecz zazwyczaj nie powinny zastępować aktywnej rehabilitacji.
Nie istnieje jeden uniwersalny zestaw ćwiczeń ani jeden idealny sposób dawkowania obciążenia. Program należy dostosować do lokalizacji problemu, czasu trwania objawów, aktualnej sprawności, wymagań codziennej aktywności lub sportu oraz reakcji organizmu na trening.
I właśnie temu będzie poświęcony ten artykuł.
Nie chcę przekonać Cię do jednej cudownej metody. Chcę pomóc Ci zrozumieć, jak ścięgno i cały organizm reagują na obciążenie oraz jak podejmować rozsądniejsze decyzje w czasie rehabilitacji.
Jedną z częstych przyczyn nawrotów jest niedopasowanie obciążenia do aktualnych możliwości organizmu. Nie jest to jednak jedyne możliwe wyjaśnienie. Na przebieg dolegliwości mogą wpływać również regeneracja, sen, stres, ogólny stan zdrowia, choroby metaboliczne, przyjmowane leki, wcześniejsze urazy, czynniki psychospołeczne oraz trafność początkowego rozpoznania.
Dlatego nie należy zakładać, że każdy ból w okolicy ścięgna jest tendinopatią.
Zbyt małe obciążenie może nie rozwijać zdolności potrzebnych do powrotu do aktywności. Zbyt duże lub zwiększane zbyt szybko może natomiast nasilić objawy i przekroczyć aktualną tolerancję organizmu. Sam przejściowy wzrost bólu nie musi jednak oznaczać nowego uszkodzenia ścięgna.
Najważniejsze jest znalezienie takiego poziomu aktywności, który pozwala stopniowo rozwijać siłę, sprawność i tolerancję na obciążenie bez utrzymującego się pogarszania objawów.
W kolejnych rozdziałach pokażę Ci, jak można podejść do tego procesu.
Nie będziemy opierać się na jednej metodzie ani na pojedynczych historiach sukcesu. Punktem wyjścia będą wyniki badań naukowych, aktualne zalecenia kliniczne oraz wiedza dotycząca biologii ścięgna. Tam, gdzie dowody są niepełne lub sprzeczne, zostanie to wyraźnie zaznaczone.
Dzięki temu rehabilitacja może stać się bardziej świadomie zaplanowanym procesem, a nie serią przypadkowych prób.
Czego dowiesz się z tego artykułu?
Po przeczytaniu tego przewodnika:
-dowiesz się, czym jest tendinopatia i dlaczego nie można jej sprowadzić wyłącznie do prostego stanu zapalnego;
-poznasz objawy, które mogą sugerować tendinopatię, oraz sytuacje wymagające konsultacji ze specjalistą;
-zrozumiesz, dlaczego wynik USG lub rezonansu magnetycznego nie zawsze odpowiada nasileniu bólu i ograniczeń funkcjonalnych;
-poznasz rolę edukacji, zarządzania aktywnością oraz progresywnych ćwiczeń w procesie rehabilitacji;
-dowiesz się, jak obserwować reakcję organizmu na obciążenie i rozpoznawać utrzymujące się pogorszenie objawów;
-poznasz zastosowanie izometrii, treningu siłowego, ćwiczeń ekscentrycznych, plyometrii oraz stopniowego powrotu do aktywności sportowej;
-zapoznasz się z aktualną wiedzą dotyczącą zabiegów fizykalnych, iniekcji, suplementacji i najczęściej popełnianych błędów.
Moim celem nie jest przekazanie Ci jednego gotowego zestawu ćwiczeń. Chcę nauczyć Cię sposobu myślenia, który pomoże lepiej rozumieć sens kolejnych etapów rehabilitacji i świadomie współpracować ze specjalistą.
Ważna informacja dotycząca bezpieczeństwa
Ten materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnego badania ani diagnozy. Ból w okolicy ścięgna może wynikać również z naderwania lub zerwania, złamania przeciążeniowego, podrażnienia nerwu, choroby stawu, zakażenia albo choroby układowej.
Skonsultuj się z lekarzem lub fizjoterapeutą w przypadku:
-nagłego urazu, trzasku albo gwałtownej utraty siły;
-dużego obrzęku lub niemożności obciążenia kończyny;
-bólu nocnego niezależnego od pozycji i aktywności;
-gorączki, zaczerwienienia lub wyraźnego ucieplenia okolicy;
-drętwienia, zaburzeń czucia albo postępującego osłabienia;
-niewyjaśnionej utraty masy ciała lub złego samopoczucia ogólnego
-braku wyraźnej poprawy mimo kilku tygodni odpowiednio prowadzonego postępowania.
Co warto zapamiętać?
- Tendinopatia jest złożonym problemem i nie można jej sprowadzić wyłącznie do zapalenia ani do zmian strukturalnych.
- Ból, sprawność i wygląd ścięgna w badaniu obrazowym nie zawsze zmieniają się w ten sam sposób.
- Podstawą leczenia większości tendinopatii są edukacja, zarządzanie aktywnością i stopniowo progresowane ćwiczenia.
- Więcej bólu nie zawsze oznacza większe uszkodzenie, ale utrzymujące się pogorszenie wymaga zmiany obciążenia lub ponownej oceny.
- Samodzielna rehabilitacja powinna mieć jasno określone granice bezpieczeństwa i nie zastępuje prawidłowej diagnozy.
W następnym rozdziale odpowiemy na pytanie, czym dokładnie jest tendinopatia, co może dziać się wewnątrz ścięgna oraz jak zmieniało się naukowe rozumienie roli zapalenia, degeneracji, obciążenia i bólu.
Autorem Artykułu jest Szymon Moszny